مسئله 310 — باب دوم: معاملات

امر به معروف و نهی از منکر دو تکلیف عبادی هستند که بر هر مرد و زن مومن هر گاه شرایط جمع باشند، واجب می‌شود، خدا ـ سبحانه و تعالی ـ ذر قرآن کریم خود فرمود: "و لتکن منکم امّة یدعون الی الخیر و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون" ک باید از میان شما مردمی باشند که به خیر و نیکی فرا خوانند و امر به معروف و نهی از منکر کنند واینان رستگارانند. و باز خدای ـ جلّ و علا ـ فرمود: "و المؤمنون و المومنات بعضهم اولیاء بعض یّذمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر" : مردان و زنان با ایمان، اولیا و دوستداران یکدیگرند امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند. و پیامبر بزرگوار ما محمد (صلی الله علیه و آله) فرمود: امت من همواره بر خیر و نیکی اند تا زمانی که امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و در نیکی همدیگر را یاری می‌نمایند هر گاه چنان نکنند برکات از ایشان بررفته می‌شود و بعضی بر بعض دیگر سلطه می‌یابند آن وقت است که نه در آسمان و نه در زمین یاوری بر ایشان نیست. و از امام جعفر صادق (علیه السلام) و جدش رسول الله (صلی الله علیه و آله) چنین روایت شده است: چگونه اید آن زمان که زنانتان فاسد شوند و جوانانتان رو به فسق و فجور گذارند و شما امر به معروف و نهی از منکر نمی‌کنید. پرسیدند: یا رسول الله، چنین چیزی می‌شود؟ فرمود: بلی از آن هم بدتر می‌شود! چگونه اید آن هنگام که به بدی امر می‌کنید و از خوبی و نیکی منع و نهی به عمل می‌آورید؟ پرسیدند: مگر چنان وضعیتی پیش می‌آید؟ فرمود: بلی، از آن هم بدتر می‌شود. چگونه هستید زمانی که خوبی را بدی و بدی را خوبی بدانید. این دو فریضه و واجب شرعی، آنگاه که ترک کننده واجب و یا انجام دهنده منکر و حرام، یک از اعضای خانواده باشد با تأکید بیشتری مطرح اند. شما در میان خانواده خود فردی را می‌بینید که وضوی درست و صحیح نمی‌گیرد و یا با طرز تیمّم آشنا نیست و یا قرائت حمد و سوره و یا ذکرهای واجبات نماز را نمی‌داند و یا خمس و زکات مال و دارایی اش را نمی‌دهد و حتی در میان اعضای خانواده شما ممکن است اشخاصی پیدا شوند که برخی گناهان را مرتکب می‌شوند مثل استمنا، قمار بازی، گوش دادن به موسیقی حرام و نوشیدن شراب، خوردن گوشت مردار و حرام خیانت و مال مردم خوری و یا دزدی. و در میان بانوان یک خانواده ممکن است کسانی یافت شوند که حجاب درست و حسابی نداشته باشند و موهای خود را خوب نپوشانند و یا به هنگام وضو لاک بر انگشتان خود داشته و آن را پاک نکنند و یا برای غیر شوهران خود عطر زنند و یا پسر عمو، پسر عمه، پسر خاله، پسر دایی، برادر شوهر و دوست شوهر به این بهانه که با آنان در یک خانه زندگی می‌کنند اندام و یا موی سر را نپوشانند و آنان را برادر خود پندارند و عذرهای واهی و سست دیگر آورند. اری گاهی در میان اعضای یک خانواده، کسانی پیدا می‌شوند که دروغ می‌گویند و غیبت می‌کنند و به حقوق دیگران تجاوز می‌نمایند و اسراف و ولخرجی کرده و به ستمگران یاری می‌رسانند و همسایه را می‌آزارند و … وقتی با چنین منکرات و گناهانی مواجه می‌شوید امر به معروف و نهی از منکر کنید البته از مراتب پایین‌تر شروع کنید اول اظهار کراهت کنید و با زبان جلوگیری نمایی و در مرحله اخر با اجازه حاکم شرع، به منع عملی و یدی بپردازید. و آن نیز خود دارای مراحلی است ه به تدریج به شدّت عمل می‌رسد نه آنکه از اول، شدت عمل نشان دهید. و اگر کسی نسبت به حکم و مسئله ای جاهل باشد واجب است او را آموزش داد اگر در صدد آموختن و عمل به آن باشد.