مسئله 348 — حج

فرد نائب در حجّ نیابتی، باید دارای شرایط ذیل باشد: اوّل: بالغ باشد؛ پس حجّ بچۀ نابالغ به نیابت از دیگری در مورد حجّ واجب[1] کفایت نمی­کند و این حکم در مورد بچّۀ ممیّز نابالغ، بنابر‌ احتیاط واجب می­باشد؛ ولی نیابت بچّۀ ممیّز در حجّ مستحبی با اذن ولیّش صحیح می­باشد. دوّم: عاقل باشد و در صورتی که مجنون ادواری (گاه به گاه) باشد، نیابت وی در وقت جنون صحیح نیست. سوّم: شیعۀ دوازده امامی باشد.[2] چهارم: در عمل قصد نیابت داشته باشد. پنجم: هنگام انجام عمل، منوب عنه را - هرچند اجمالاً - معیّن نماید. ششم: نایب گیرنده اطمینان به انجام اصل عمل توسّط نایب داشته ‌باشد. هفتم: عمل را به‌طور صحیح انجام دهد. شایان ذکر است، توضیحات مربوط به «شرایط چهارم تا هفتم» همانند آنچه در جلد اوّل، فصل نیابت برای شرایط اکتفا به نیابت در نماز قضا، مسائل «2144» تا «2154» ذکر شده، می­باشد. هشتم: بنابر احتیاط واجب، از آغاز معلوم نباشد که نایب از انجام بعضی از اعمال اختیاری حج ناتوان است؛ بلکه حتّی اگر چنین شخصی به‌طور مجّانی و بدون اجرت به نیابت دیگری حج نماید، اکتفا نمودن به حجّش محلّ اشکال است.[3] البتّه، اگر نایب بعضی از واجبات حج را ترک نماید که ترک آنها - هرچند به صورت عمدی - به صحیح بودن اصل حج ضرر نمی­رساند - مانند طواف نساء و ماندن در منا در شب‌های یازدهم و دوازدهم - نیابتش صحیح است. همچنین، اجیر گرفتن نایبی که از قبل معلوم است محرّمات بر فرد محرم - مانند زیر سایه رفتن - را مرتکب می­شود اشکال ندارد، خواه در این امر معذور باشد و خواه نباشد.[4]