مسئله 722 — خمس

اگر سرمایه در گردش فعالیّت کسبی فرد شاغلی، در انتهای سال خمسی مثلاً 10 میلیون تومان ­باشد، و وی به جهت ناتوانی از پرداخت نقدی خمس، آن را با حاکم شرع یا وکیل وی به مبلغ 2 میلیون تومان دستگردان یا مصالحه ­نماید، در این صورت پایۀ سرمایۀ مخمّس وی 8 میلیون تومان خواهد بود؛ حال چنانچه وی بدهی مذکور را در بین سال آینده تسویه نکرده و مجموع سرمایۀ کسبی او[12] در انتهای سال خمسی جدید 12 میلیون و 500 هزار تومان ­باشد، در ایــن صــورت، ابتدا مبلــغ مخمّــس پارسال (8 میلیــون تومان) و بدهی خمــس (2 میلیون تومان) از موجودی کسر می­شود و به 2 میلیون و 500 هزار تومان باقیماندۀ درآمد، خمس تعلّق می‌گیرد.[13] امّا اگر در فرض مذکور، وی خمس‌ سرمایۀ کسبش را یک چهارم (رُبع) مصالحه نموده[14] و 2 میلیون و 500 هزار تومان بابت خمس بدهکار شده باشد، پایۀ سرمایۀ مخمّس او 10 میلیون تومان خواهد بود و چنانچه وی بدهی مذکور را در بین سال جدید تسویه نکرده و مجمــوع سرمایــۀ کسبــی او[15] در انتهای سال خمســی جدیـد 12 میلیون و 500 هزار تومان ­باشـد، در این صــورت، ابتدا مبلــغ مخمّــس پارســال (10 میلیون تومان) و بدهی خمس (2 میلیون و 500 هزار تومان) از موجودی کسر می­شود و درآمد اضافه­ای برای وی باقی نمی­ماند تا واجب باشد خمس آن را امسال بپردازد.[16]