مسئله 723 — خمس

اگر قیمت مغازۀ کسبی فرد شاغلی که قصد فروش آن را ندارد، در انتهای سال خمسی مثلاً 100 میلیون تومان ­باشد و وی به جهت ناتوانی از پرداخت نقدی خمس، آن را با حاکم شرع یا وکیل وی به مبلغ 20 میلیون تومان دستگردان یا مصالحه ­نماید، در این صورت «چهار پنجم مغازه» مخمّس محسوب می­شود. حال، اگر وی بدهی مذکور را در بین سال آینده تسویه نکرده و قیمت مغازه در انتهای سال خمسی دوّم 120 میلیون تومان ­باشد، در این صورت از بابت مغازه، خمس جدیدی به وی تعلّق نمی­گیرد و ترقّی قیمت مذکور خمس ندارد و چنانچه وی از درآمد اثنای سال سوّم مبلغ 20­ میلیون تومان بابت بدهی خمـس بپردازد، یک پنجم مغازه درآمد سال سوم محسوب شده و در صورتی که قیمت مغازه در این سال 150­ میلیون تومان و درآمد نقدی ایشان 10 میلیون تومان ارزش‌گذاری شود، مجموع درآمد سال سوم 40 میلیون تومان می­باشد و باید 8 میلیون تومان بابت خمس بپردازد. امّا اگر در فرض مذکور، وی خمس‌ مغازه را در سال اول یک چهارم (رُبع) مصالحه نموده[17] و 25 میلیون تومان بابت خمس بدهکار شده باشد، مغازه «مخمّس کامل» محسوب می­شود و چنانچه قیمت مغازه در سالیان بعد افزایش یابد، از این بابت خمسی به وی تعلّق نمی­گیرد، چه بدهی خمسیش را داده باشد یا نداده باشد.[18]