مسئله 38 — معاملات

در آن دسته از معاملات نقدی که دو طرف معامله، کالای «وزنی یا پیمانه‌ای» می‌باشد (معامله به صورت معاوضۀ کالای وزنی یا پیمانه‌ای با کالای وزنی یا پیمانه‌ای انجام می‌شود)، با جمع شدن دو شرط، معامله ربا می‌باشد:[1] الف. کالاهای دو طرف معامله، هم‌جنس[2] باشند؛ چه اینکه در ویژگی‌ها، مرغوب و نامرغوب بودن، سالم یا معیوب بودن و... متفاوت باشند یا نه؛ ب. یک طرف معامله نسبت به طرف دیگر، زیادی داشته باشد؛ چه اینکه زیادی، هم جنس با کالا باشد یا نه.[3] مانند معاوضۀ «10 کیلوگرم برنج نامرغوب» با «8 کیلوگرم برنج مرغوب» و یا معاوضۀ «10 گرم طلای مستعمل» با «8 گرم طلای نو» و یا معاوضۀ «1 لیتر روغن مرغوب با 5/1 لیتر روغن معمولی»، که این معاوضه‌ها ربا می‌باشد و نیز از آنجا که قند و شکر، همجنس محسوب می‌شوند، معاوضۀ «30 کیلوگرم شکر» با «25 کیلوگرم قند»، ربا می‌باشد. همین طور، معاوضۀ «8 کیلوگرم برنج مرغوب» با «8 کیلوگرم برنج نامرغوب و 200 هزار تومان پول»، یا «20 کیلوگرم قند» با «20 کیلوگرم شکر و 100 هزار تومان»، ربا می‌باشد. در تمام این موارد، هرچند دو طرف معامله از نظر قیمت برابر باشند، ربا صورت گرفته است.