مسئله 106 — معاملات

در مورد ضرر و آسیبی که در مسألۀ قبل برای تحقّق «اکراه» یا آنچه در حکم اکراه است ذکر شد، ‌توجّه به دو نکته لازم است: الف. ضرر یا آسیب طوری باشد که تحمّل آن، برای فرد معمول و متعارف نباشد؛[1] طوری که عقلا وی را ناگزیر از انجام معامله به حساب آورند؛ البتّه، لازم نیست آسیب و ضرری که می‌ترسد بر او وارد آید، تنها به جهت اقدام دیگری بر خود او (فردی که اکراه شده) باشد؛ بلکه اگر بترسد چنانچه معامله‌ای را که دیگری او را به آن امر کرده انجام ندهد، اقدامی نسبت به بعضی از متعلّقین وی که امور آنها برایش اهمیّت دارد انجام ‌دهد، باز هم با وجود شرایط مذکور اکراه یا آنچه در حکم اکراه می‌باشد، محقّق شده است؛ مثل آنکه فرد بترسد فرد امر کنندۀ به معامله یا غیر او، ضرری به یکی از اعضای خانواده­اش وارد آورد یا فرزندش را از او جدا کند، هرچند آسیبی هم به او نرساند و آسیب روحی که از این جهت (جدایی از فرزند یا ضرر بر او) بر وی (فردی که اکراه شده) وارد می‌آید، قابل توجّه بوده و معمولاً‌ چنین آسیبی تحمّل نمی‌شود. ب. ترس از آسیب و ضرر، در اقدام فرد بر معامله مؤثّر باشد. بنابراین، اگر فرد بترسد چنانچه معامله‌ای که به انجام آن امر شده را انجام ندهد، دیگری آسیبی به وی برساند، امّا وی انگیزۀ دیگری برای معامله داشته باشد و معامله را به جهت آن ترس واقع نسازد، ‌چنین معامله‌ای اکراهی نیست.