مسئله 348 — معاملات

اگر یک یا چند کالا در یک معامله فروخته شود، در حالی که قسمتی از آنچه فروخته شده، به جهت باطل بودن به خریدار منتقل نشده باشد، مشتری می­تواند معامله را نسبت به قسمت صحیح فسخ نماید و تمام ثمن را پس بگیرد.[1] برای نمونه، چند مثال ذکر می­شود:[2] الف. فرد، زمینی را به مشتری فروخته که بخشی از آن وقفی[3] بوده است. ب. بعضی از اموال فروخته شده وسیلۀ حرام بوده، مثل اینکه فروشنده در یک معامله دو انگشتر طلا، یکی مردانه و دیگری زنانه را فروخته است. ج. فرد مال خود و دیگری را بدون رضایتش فروخته (بخشی از معامله فضولی بوده است) و او پس از معامله هم آن را اجازه ندهد. در این موارد، مشتری می­تواند به بخش صحیح معامله راضی شود و می­تواند راضی نشود و آن را هم فسخ نماید. همچنین، اگر یکی از دو طرف نسبت به برخی از اموال فروخته شده حقّ فسخ داشته باشد - مثلاً مشتری به علّت معیوب بودن بخشی از مال فروخته شده خیار عیب داشته باشد - و با استفاده از آن حقّ، بخشی از معامله را فسخ کند، دیگری هم می­تواند بقیّۀ معامله را فسخ نماید. حقّ فسخ در این موارد، «خیار تبعُّض صَفْقه» نام دارد.