مسئله 371 — معاملات

اگر فرد مثلاً منزلش را به شخصی بفروشد[4] یا با وی مصالحه نماید،[5] به شرط آنکه بعد از وفات وی برایش حج، نماز قضا، روزۀ قضا و مانند آن انجام دهد، یا به شرط آنکه آن را فروخته و پول فروشش را صرف در موارد فوق نماید، چنین قراردادی صحیح است و بعد از وفات، بر شخص مذکور واجب است مطابق شرط ضمن عقد عمل نماید. بنابراین، در صورتی که وی از عمل به شرط تخلّف نماید، ولیّ شرعی متوفّیٰ (وصیّ یا حاکم شرع) می­تواند او را به عمل به شرط الزام نماید و نیز می­تواند با رعایت مصلحت متوفّیٰ،[6] قرارداد بیع یا مصالحه را فسخ نماید؛[7] البتّه، در صورت فسخ، مال به ملک متوفّیٰ بر می­گردد و لازم است در صورتی که وی بدهکار است یا وصیّت به ثلث اموالش نموده،[8] صرف ادای دیون یا وصیّت وی شود و اگر چیزی باقی بماند، حسب موازین ارث به ورثه ارث می­رسد. شایان ذکر است، چنانچه فسخ مصالحه به مصلحت متوفّیٰ نباشد، ولیّ شرعی وی لازم است - هرچند با مراجعه به محاکم صالحۀ قضایی - شخص مذکور را به وفای به شرط الزام نماید، مگر آنکه در این کار خوف ضرر داشته باشد یا بداند انجام آن مشقّت فوق‌العاده­ای دارد که معمولاً قابل تحمّل نیست (حَرَج).