مسئله 822 — معاملات

مساقات دو نوع است: الف. مساقات «معاوضی»؛ این نوع مساقات، قراردادی است که طیّ آن معاوضه‌ای صورت می‌گیرد بین عمل باغبانی و نگهداری و پرورش درختان میوه و مانند آنکه بر عهدۀ باغبان است در مدّت مشخّص، در مقابل اینکه سهم معیّنی از محصول - با توضیحی که خواهد آمد - برای باغبان باشد و باغبان حقّ نگهداری و پرورش سهم خویش از محصول را تا انتهای زمان تعیین شده داشته باشد. بنابراین، در مساقات معاوضی باغبان در قبال صاحب درختان متعهّد و ملتزم می­شود که در مدّت تعیین شده برای مساقات، اقدام به فعالیّت باغبانی، نگهداری و پرورش درختان و محصول آنها نماید و از طرفی صاحب درختان نیز متعهّد می­شود که باغبان استحقاق نگهداری و پرورش سهم مقرّر شده برای وی از محصول را در باغ، در مدّت معیّن شده برای مساقات داشته باشد. این نوع مساقات، همان مساقات اصطلاحی است که احکام آن در این فصل بیان می‌شود. ب. مساقات «إذنی»؛ در این نوع مساقات، صاحب درختان میوه و مانند آن به باغبان اذن و اجازه می‌دهد که مشغول باغبانی، نگهداری و پرورش آنها شود و در محصول به دست آمده به نسبت معیّن - مثلاً نصف، نصف - شریک باشند و مشتمل بر نوعی معاوضه با توضیحاتی که در مورد (الف) بیان شد نیست. شایان ذکر است، بعضی از احکام این نوع مساقات، با مساقات معاوضی متفاوت است؛ از جمله اینکه در مساقات اذنی، مشخّص نمودن مدّت لازم نیست و تا زمانی که یکی از دو طرف، از قرارداد خویش منصرف نشده، مساقات باقی است؛ امّا در مساقات معاوضی باید مدّت مساقات مشخّص گردد که توضیح آن در مسألۀ «834» خواهد آمد و نیز، مساقات اذنی با فوت هر یک از مالک و باغبان باطل می‌شود.[2]