مسئله 1523 — معاملات

«مثلی» یا «قیمی» بودن اشیای ساخته شده از فلزّات و معادن چند صورت دارد: الف. صنعت و هنر به کار رفته در ساخت آنها در درجه­ای از ارزش و اهمیّت است که همان، مدّ نظر عقلا و مورد رغبت آنان است (مانند اشیای عتیقه و قدیمی که جزء آثار باستانی هستند یا اختراعات تازه یا کارهای هنری بدیع که کمیاب یا بی­نظیر می‌باشند)، در چنین مواردی، احکام «مال قیمی» در مورد آن جاری می­شود. ب. صنعت و هنر به کار رفته در ساخت آنها به گونه‌ای که در مورد «الف» گفته شد، نباشد؛ در این صورت، چنانچه مثل و مانند آن فراوان باشد - به توضیحی که در مسألۀ «1504» گذشت - مانند ظروف و اجناس تولید شده در کارخانه­ها، در چنین مواردی احکام «مال مثلی» در مورد آن جاری می­شود. ج. ارزش مال غصب شده، فقط به سبب مادّۀ به کار رفته در آن باشد و هیأت و شکل آن، اصلاً ارزش مالی نداشته باشد؛ در این مورد، غاصب فقط ضامن «مثل» مادّۀ به کار رفته در آن می­باشد. د. مال غصب شده جزء هیچ یک از موارد قبل نباشد؛ در این صورت، مال غصب شده به لحاظ مادّه­اش، «مثلی» و به لحاظ شکل و هیأتش «قیمی» محسوب می­شود، مانند بسیاری از انواع زیور‌آلات طلا و نقرۀ نو (دست اوّل و غیر مستعمل یا شکسته). به عنوان مثال، اگر فردی گردنبند طلایی که وزن آن دو مثقال است - و از قسم «د» به حساب می‌آید - را غصب کند، در صورتی که از بین برود، ضامن دو مثقال طلا و علاوه بر آن قیمت هیأت و شکل آن - یعنی ما به التفاوت بین قیمت گردنبند مذکور و طلای بکار رفته در آن - می­باشد.