مسئله 1096 — وصیّت

اگر فرد منافع ملک خود را برای استفاده یا صرف در جهت خاصّی در مدّت معیّن وصیّت کند؛ ‌مثلاً بگوید: «اجارۀ مغازه‌ام را تا 2 سال به فقرا بدهید» یا «همسرم تا 10 سال در خانه‌ام سکونت کند»، برای اینکه معلوم شود وصیّت مذکور به‌ اندازۀ ثلث محسوب شده یا بیشتر و یاکمتر، به روش ذیل عمل می‌شود: ابتدا قیمت تمام دارایی‌های زمان وفات متوفّیٰ (بعد از کسر آنچه از اصل مال پرداخت می‌شود)،[1] تعیین می‌گردد؛ برای قیمت‌گذاری ملک مورد وصیّت، قیمت آن را با فرض اینکه فروش و تحویل آن به خریدارِ فرضی، نقدی و فوری باشد بدون لحاظ وصیّت مذکور، معیّن نمایند؛[2] سپس، ملک مورد وصیّت را مجدّداً با لحاظ اینکه برای مدّت مذکور در وصیّت، ‌تحویل آن به خریدار فرضی تأخیر داشته باشد، قیمت‌گذاری کنند؛[3] آن گاه مقداری که از قیمت ملک به سبب تأخیر در تحویل به جهت عمل به وصیّت کسر می‌شود را به دست آورده[4] و با قیمت تمام دارایی‌ها نسبت سنجی نمایند؛ به این ترتیب معلوم می‌شود که این وصیّت به اندازۀ ثلث ارزش دارد یا بیشتر و یا کمتر. مثلاً فرض کنید فرد وصیّت کرده همسرم 10 سال در خانه سکونت کند و قیمت تمام دارایی‌ها - غیر از خانه - 300­ میلیون تومان و خانه با لحاظ اینکه تحویل آن به خریدارِ فرضی فوری باشد بدون در نظر گرفتن وصیّت، 600­ میلیون تومان و با لحاظ اینکه 10 سال بعد به جهت عمل به وصیّت تحویل داده شود، 300­ میلیون تومان قیمت‌گذاری گردد؛ در فرض فوق از آنجا که کلّ دارایی‌های متوفّیٰ در زمان فوت، 900­ میلیون تومان بوده و وصیّت وی در مورد سکونت همسر، 300­ میلیون تومان ارزش گذاری می‌شود، این وصیّت به اندازۀ ثلث بوده و چنانچه فرد فقط همین وصیّت مالی را داشته باشد، صحیح به حساب می‌آید؛ امّا اگر دارایی‌ متوفّیٰ فقط همان خانه بوده، ‌وصیّت وی به اندازۀ 100 میلیون بیشتر از ثلث می‌باشد. همین طور، اگر اموالی غیر از آن خانه داشته باشد، ولی قیمت آنها از 300 میلیون تومان کمتر باشد، وصیّت وی به سکونت همسرش به مدّت 10 سال، بیش از ثلث به حساب می‌آید.