مسئله 1171 — ارث

اگر مردی فوت نماید و علاوه بر دستۀ اوّل ارث، همسر وی نیز جزء ورثه باشد، مسأله دارای صورت­های مختلفی است که در ادامه، احکام آن ذکر می­شود: 1. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، یک یا چند پسر یا دختر یا دختر و پسر باشد، زوجه یک/هشتم از اصل اموال[2] ارث می‌برد و باقیمانده به فرزند یا فرزندان وی می­رسد، که در صورت متعدّد بودن آنان، چنانچه تمام فرزندان همجنس باشند، به‌طور مساوی بین آنان قسمت می­شود، وگرنه هر پسر، دو برابر دختر ارث می­برد. 2. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، فقط پدر یا مادر وی باشد، زوجه یک/چهارم از اصل اموال ارث برده و باقیمانده به پدر یا مادر ارث می­­رسد. 3. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر و مادر وی باشند، زوجه یک/ چهارم از اصل اموال و مادر در صورتی که «حاجِب»[3] نداشته باشد یک/سوم از اصل اموال و چنانچه «حاجِب» داشته باشد، یک/ششم از اصل اموال ارث می­برد و باقیمانده به پدر متوفّیٰ ارث می­رسد. 4. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر یا مادر وی و یک دختر باشد، زوجه یک/هشتم از اصل اموال، و هفت/هشتم باقیمانده به چهار قسمت تقسیم می­شود، که یک قسمت آن سهم الارث پدر یا مادر و سه قسمت آن سهم الارث دختر می­باشد. بنابراین، سهم الارث زوجه چهار/ سی و دوم و سهم پدر یا مادر هفت/سی و دوم و سهم دختر بیست و یک/سی و دوم اموال می­باشد. 5. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر و مادر وی و یک دختر باشد، زوجه یک/هشتم از اصل اموال ارث می‌برد و چنانچه مادر «حاجِب»[4] نداشته باشد هفت/هشتم باقیماندۀ اموال را به پنج قسمت تقسیم کرده، پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را ارث می­برد. امّا چنانچه مادر «حاجِب» داشته باشد، اموال را به « 120» قسمت تقسیم کرده، پانزده/صد و بیستم سهم زوجه، بیست و یک/صد و بیستم سهم پدر، شصت و سه/ صد و بیستم سهم دختر و بیست/ صد و بیستم سهم مادر می­باشــد، و امّا نسبــت بــه یک/ صد و بیستم باقیمانده، مراعات مقتضای احتیاط ترک نشود و بنابر احتیاط واجب پدر و مادر و دختر میّت با هم مصالحه نمایند.[5] 6. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر یا مادر وی یا چند دختر باشند، زوجه یک/ هشتم از اصل اموال ارث می برد و هفت/ هشتم باقیمانده را به پنج قسمت تقسیم نموده که یک قسمت آن برای پدر یا مادر، و چهار قسمت آن به دو یا چند دختر ارث می رسد و به طور مساوی بینشان قسمت می شود. 7. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر یا مادر وی و یک یا چند پسر یا دختر و پسر باشد، زوجه یک/هشتم از اصل اموال، و پدر یا مادر یک/ششم از اصل اموال ارث می‌برند و باقیمانده به فرزند یا فرزندان ارث می­رسد که در صورت متعدّد بودن آنان، چنانچه فرزندان همجنس باشند، به‌طور مساوی بین آنان قسمت می­شود، وگرنه هر پسر دو برابر دختر ارث می­برد. 8. اگر همراه زوجۀ متوفّیٰ، پدر و مادر وی و چند دختر یا یک یا چند پسر یا دختر و پسر باشد، زوجه یک/هشتم از اصل اموال و پدر و مادر هر کدام یک/ششم از اصل اموال ارث می‌برند و باقیمانده به فرزند یا فرزندان ارث می­رسد که در صورت متعدّد بودن، چنانچه فرزندان همجنس باشند، به‌طور مساوی بین آنان قسمت می­شود، وگرنه هر پسر دو برابر دختر ارث می­برد.