مسئله 742 — خمس

اگر فرد مالی را که مؤونه محسوب می­شود مانند اثاث منزل، مثلاً به مبلغ 5 میلیون تومان خریداری نموده و قیمت فعلی آن 6 میلیون تومان باشد، ولی نداند آن را با چه درآمدی (درآمد سالگشت یا درآمد بین سال) خریداری کرده است، بنابر احتیاط واجب، با حاکم شرع یا نمایندۀ وی به نسبت احتمال مصالحه ­نماید؛ برای مصالحه، حالات مختلفی احتمال داده می­شود: الف. فرد بداند اثاث منزل را به ثمن کلّی در ذمّه خریداری نموده، ولی نداند آن را با درآمد سالگشت خریداری نموده یا درآمد بین سال؛ در این حالت، حاکم شرع یا نمایندۀ وی از او می‌خواهد تا درصد احتمال خرید اثاث منزل با درآمد سالگشت و درصد احتمال خرید آن با درآمد بین سال را مشخّص نماید. اگر وی احتمال خرید اثاث منزل با درآمد سالگشت را 60 درصد و احتمال خرید اثاث منزل با درآمد بین سال را 40 درصد بیان کند، مبلغ مورد مصالحه به طریق ذیل محاسبه می­گردد. 000, 600 = (000, 000, 5 × 60%) × 20% = مبلغ مورد مصالحه در این هنگام حاکم شرع یا نمایندۀ وی، خمس واقعی این اثاث منزل را به مبلغ 000, 600 تومان مصالحه می­کند و فرد نیز، این مصالحه را قبول می­نماید.[5] ب. فرد بداند این اثاث منزل را به ثمن شخصی خریداری نموده، ولی نداند آن را با درآمد سالگشت خریداری کرده یا درآمد بین سال؛ در این حالت، چنانچه فرد نسبت احتمال خرید اثاث منزل با درآمد سالگشت را 60 درصد و با درآمد بین سال را 40 درصــد بیــان ­کنــد، مبلـغ مورد مصالحــه به طریق ذیل محاسبــه می‌گردد: 000, 720 = (000, 000, 6 × 60%) × 20% = مبلغ مورد مصالحه در این هنگام، حاکم شرع یا نمایندۀ وی خمس واقعی این اثاث منزل را به مبلغ 000, 720 تومان مصالحه می­کند و فرد نیز، این مصالحه را قبول می­نماید.[6] ج. فرد نداند این اثاث منزل را، به چه صورتی و با چه درآمدی خریداری نموده است. در این حالت، یکی از چهار صورت زیر احتمال داده می‌شود: 1. درآمد بین سال و ثمن کلّی در ذمّه باشد؛ 2. درآمد بین سال و ثمن شخصی باشد؛ 3. درآمد سالگشت و ثمن کلّی در ذمّه باشد؛ 4. درآمد سالگشت و ثمن شخصی باشد. در دو صورت اوّل، اثاث منزل مذکور خمس ندارد و در صورت سوّم پرداخت خمس، به قیمت خرید کافی است و در صورت آخر، باید خمس بر اساس قیمت فعلی آن پرداخت شود؛ در این حال که فرد نمی­داند اثاث منزل را با کدام صورت از چهار صورت فوق خریداری نموده، حاکم شرع یا نمایندۀ وی، درصد احتمال خرید اثاث منزل به یکی از چهار صورت فوق را از وی سؤال می­نماید؛ اگر نسبت احتمال خرید اثاث منزل با درآمد بین سال را 60 درصد و نسبت احتمال خرید با درآمد سالگشت را 40 درصد برآورد کند و همچنین، نسبت احتمال خرید آن را با ثمن کلّی فی ذمّه، 80 درصد و با ثمن شخصی، 20 درصد بیان نماید، مبلغ مورد مصالحه به طریق ذیل محاسبه می‌گردد. {(000, 000, 5 × 80% × 40%) + (000, 000, 6 ×20% × 40%)} × 20% = مبلغ مورد مصالحه 000, 416 = (000, 600, 1 + 000, 480) × 20% = در این هنگام، حاکم شرع یا نمایندۀ وی خمس واقعی این اثاث منزل را به مبلغ 000, 416 تومان مصالحه می­کند و فرد نیز این مصالحه را قبول می­نماید.[7]