مسئله 618 — معاملات

فردی که ملکی را برای مدّت معیّنی اجاره کرده و سرقفلی نپرداخته و در ضمن قرارداد اجاره برای تجدید اجاره با وی بعد از پایان مدّت آن شرطی صورت نگرفته، پس از پایان مدّت، حقّ ندارد بدون اذن صاحب ملک در آنجا اقامت کند و نمی‏تواند مانع تصرّف مالک در ملکش شود و از تخلیۀ آن امتناع ورزد. در این حکم، فرقی ندارد که مدّت اجاره کوتاه باشد یا طولانی یا در مدّت اجاره ارزش ملک بالا رفته باشد یا نه و فرقی ندارد که بیرون رفتن مستأجر از محل، موجب ضرر و زیان در کسب او بشود یا نه. بنابراین، اقامت طولانی مستأجر در محلّی و رواج کسب و پیشه و به دست آوردن موقعیّت تجاری آن، هیچ یک حقّ مشروعی برای باقی ماندن وی در آن مکان ایجاد نمی‌کند و موجب اولویّت شرعی در اجاره کردن مکان برایش نمی­شود و پس از پایان مدّت اجاره، بر او واجب است محل را تخلیه و تحویل مالکش دهد. با این توضیحات، معلوم شد در صورتی که مستأجر از قانون دولتی «حقّ پیشه و کسب» - که مالک را از اجبار مستأجر به تخلیۀ محلّ اجاره منع می‏کند - استفاده نماید و از تخلیۀ محل خودداری کند، عملش حرام است و تصرّف او در محل بدون رضایت مالکش غاصبانه و موجب ضمان می‌باشد. همچنین، اجاره دادن آن محل، فضولی محسوب می‌شود و بدون اجازۀ مالک باطل است و اگر مبلغی را بدون رضایت به عنوان «حقّ پیشه و کسب» دریافت نماید، حرام می‌باشد.