مسئله 874 — معاملات

اگر دو نفر مالی نزد یکدیگر داشته باشند یا هر یک از آن دو طلبی از دیگری داشته باشد و آن مال یا طلب از اشیایی باشد که معاوضۀ آنها به زیادی و کم «ربا» محسوب می‌شود، چنانچه بدانند یکی از آن دو مال یا طلب بیش از دیگری است، صلح آنها با یکدیگر نیز ربا می‌باشد و اگر احتمال زیادی یک طرف را بدهند، این حکم بنابر احتیاط واجب جاری است. به عنوان مثال، اگر فردی مقدار طلای ساخته شده در دست شخصی دارد و آن شخص نیز مقداری طلای شکسته نزد وی دارد، چنانچه بدانند مقدار طلای یکی، بیشتر از دیگری است، نمی­توانند آنها را در مقابل یکدیگر صلح نمایند. همین طور، بنابر احتیاط واجب اگر احتمال عقلایی بدهند که طلای یک طرف زیادتر از طلای طرف دیگر است. شایان ذکر است، برای رهایی از ربا، طرفین می­توانند با هم مصالحه نمایند که هر کدام مالی را که از دیگری دست اوست، به‌طور مجّانی به وی ببخشد و هبه نماید یا مصالحه کنند که هر کدام طلبی را که از دیگری دارد به وی بخشیده و او را بریء الذمّه نماید. با انجام مصالحۀ مذکور، بخشش مال یا ابراء ذمّه از دین بر طرفین واجب می­شود و هر کدام باید مطابق تعهّد خویش عمل نماید.